در بسیاری از ساختمانهای اداری، تجاری و حتی مسکونی، فنکویل سقفی داخل فضای سقف کاذب نصب میشود. معمولاً دریچه برگشت روی سقف کاذب قرار دارد، اما بین دریچه و ورودی فنکویل هیچ کانال یا پلنومی اجرا نمیشود. در ظاهر سیستم درست کار میکند، اما در عمل فنکویل هوای اتاق را بهصورت کامل دریافت نمیکند و بخشی از هوای مکششده از فضای سقف کاذب تأمین میشود. این ایراد شاید در نگاه اول ساده به نظر برسد، اما میتواند تأثیر قابل توجهی بر مصرف انرژی، ظرفیت واقعی سرمایش و گرمایش، کیفیت هوای داخل و حتی طول عمر تج
در یک اجرای صحیح، مسیر برگشت هوا باید کاملاً مشخص باشد:
اتاق → دریچه برگشت → کانال یا پلنوم برگشت → فیلتر → فنکویل
اما در بسیاری از پروژهها، این مسیر به شکل زیر اجرا میشود:
اتاق → دریچه برگشت → فضای سقف کاذب → فنکویل
در این حالت، سقف کاذب بهعنوان پلنوم برگشت عمل میکند؛ در حالی که معمولاً این فضا هوابندی نشده است و با بخشهای مختلف ساختمان ارتباط دارد.
فضای سقف کاذب معمولاً خارج از فضای شرایطی (Conditioned Space) قرار دارد. اگر این فضا با رایزرها، تراس، سقف شیبدار، موتورخانه، راهرو یا حتی محیط بیرون ارتباط داشته باشد، دمای آن با دمای اتاق متفاوت خواهد بود.
در تابستان ممکن است دمای سقف کاذب به ۴۰ درجه سانتیگراد برسد، در حالی که دمای اتاق ۲۴ درجه است.
در زمستان نیز این فضا معمولاً بسیار سردتر از هوای اتاق خواهد بود.
در نتیجه، فنکویل بخشی از ظرفیت خود را صرف سرد یا گرم کردن هوایی میکند که اساساً نباید وارد سیستم میشد.
ظرفیت نامی فنکویل زمانی محقق میشود که هوای برگشتی تقریباً همدما با فضای اتاق باشد.
وقتی بخشی از هوای برگشتی از سقف کاذب تأمین شود، دمای ورودی کویل تغییر میکند و ظرفیت واقعی سرمایش یا گرمایش کاهش پیدا میکند.
به همین دلیل در بسیاری از پروژهها، با وجود انتخاب صحیح ظرفیت فنکویل، اتاق به دمای مطلوب نمیرسد.
اگر فضای سقف کاذب با محیط بیرون یا رایزرها در ارتباط باشد، هوای مرطوب نیز وارد سیستم میشود.
در تابستان این موضوع باعث افزایش بار نهان کویل، افزایش رطوبت و مصرف بیشتر انرژی خواهد شد.
فضای سقف کاذب محل عبور تجهیزات مختلف است:
کابل برق
سینی کابل
لولههای تأسیسات
عایقها
گردوغبار
الیاف عایق
فضولات حشرات
مکش این هوا باعث کاهش کیفیت هوای داخل ساختمان میشود.
وقتی سقف کاذب به رایزرها یا تراس متصل باشد، فنکویل میتواند از این فضاها نیز هوا مکش کند.
در نتیجه فشار اتاق تغییر کرده و حتی ممکن است نفوذ هوای بیرون افزایش یابد.
در بسیاری از ساختمانهای دنیا، فضای سقف کاذب بهعنوان Return Air Plenum استفاده میشود، اما این کار تنها زمانی قابل قبول است که شرایط زیر رعایت شود:
سقف کاذب کاملاً هوابندی شده باشد.
هیچ ارتباطی با فضای بیرون نداشته باشد.
با رایزرها و فضاهای غیرشرایطی در ارتباط نباشد.
مسیر حرکت هوا مشخص و کنترلشده باشد.
مصالح داخل پلنوم مطابق الزامات حریق و دود انتخاب شوند.
تمام درزها و نفوذگاهها آببندی شوند.
متأسفانه در بسیاری از پروژههای ایران تقریباً هیچیک از این شرایط رعایت نمیشود.
بهترین روش این است که از پشت دریچه برگشت تا ورودی فنکویل یک کانال برگشت اجرا شود.
در این حالت:
دریچه برگشت → کانال → فیلتر → فنکویل
مزایا:
فقط هوای اتاق وارد فنکویل میشود.
سقف کاذب از مدار خارج میشود.
مصرف انرژی کاهش مییابد.
ظرفیت واقعی دستگاه حفظ میشود.
کیفیت هوای داخل بهتر خواهد شد.
این روش در ساختمانهای باکیفیت و پروژههایی که هدف آنها کاهش مصرف انرژی است، توصیه میشود.
اگر محدودیت فضا وجود داشته باشد، میتوان در اطراف قسمت مکش فنکویل یک پلنومباکس برگشت اجرا کرد.
در این روش، پشت دریچه برگشت به پلنومباکس متصل میشود و فنکویل تنها از داخل این محفظه هوا دریافت میکند.
این روش نسبت به کانال کوتاهتر است اما عملکرد بسیار بهتری نسبت به مکش مستقیم از سقف کاذب دارد. ASHRAE نیز به وجود مدلهای فنکویل با Return Plenum اشاره میکند و بر توجه به افت فشار پلنوم و محل دریچه برگشت تأکید دارد.
