در بسیاری از پروژههای ساختمانی، محاسبات انرژی و انتخاب ضخامت عایق با دقت انجام میشود، اما اجرای نامناسب باعث میشود عملکرد واقعی ساختمان با مقادیر طراحی تفاوت قابل توجهی داشته باشد. در عمل، وجود پلهای حرارتی، درزهای باز، نفوذ هوا، رطوبت و اجرای نادرست جزئیات میتواند بخش زیادی از مزایای عایق حرارتی را از بین ببرد.
بنابراین رعایت جزئیات اجرایی به اندازه انتخاب نوع و ضخامت عایق اهمیت دارد.
پل حرارتی (Thermal Bridge) به بخشی از پوسته ساختمان گفته میشود که مقاومت حرارتی آن نسبت به قسمتهای اطراف کمتر بوده و مسیر آسانتری برای انتقال حرارت ایجاد میکند.
پلهای حرارتی علاوه بر افزایش مصرف انرژی، میتوانند موجب موارد زیر شوند:
افزایش بار گرمایش و سرمایش
کاهش دمای سطح داخلی دیوار
ایجاد میعان سطحی و بینلایهای
رشد کپک و قارچ
کاهش آسایش حرارتی ساکنان
افزایش احتمال تخریب مصالح در طول زمان
پلهای حرارتی معمولاً به سه دسته تقسیم میشوند:
پل حرارتی نقطهای (مانند بستهای اتصال)
پل حرارتی خطی (مانند اتصال دیوار به سقف یا ستون)
پل حرارتی هندسی (مانند گوشههای خارجی ساختمان)
در اغلب ساختمانها، بیشترین اتلاف حرارت در محلهای زیر رخ میدهد:
اتصال دیوار به ستون و تیر
اطراف پنجره و درب
نعل درگاهها
محل اتصال کف به دیوار
بالکنها و کنسولها
لبه سقفها
محل عبور لولهها و کانالها
بستهای اتصال دیوارهای دوجداره
والپستها
قوطیهای برق و جعبههای تأسیساتی
اتصالات نمای خشک
براکتهای فلزی نما
پیچها و انکرهای فلزی
در طراحی و اجرا باید تمام این نقاط بررسی شوند.
در دیوارهای دوجداره، بستهای اتصال از داخل لایه عایق عبور میکنند و در صورت استفاده از فولاد یا آلومینیوم، به دلیل ضریب هدایت حرارتی بالا، مسیر مناسبی برای انتقال حرارت ایجاد میکنند.
هرچند سطح مقطع این بستها بسیار کوچک است، اما اختلاف زیاد ضریب هدایت حرارتی فلزات نسبت به عایق موجب ایجاد پلهای حرارتی نقطهای میشود که میتواند ضریب انتقال حرارت واقعی دیوار را چندین درصد افزایش دهد.
برای کاهش این اثر توصیه میشود:
استفاده از بستهای GFRP یا BFRP
استفاده از بستهای دارای Thermal Break
استفاده از استنلس استیل در صورت امکان
استفاده از فولاد گالوانیزه تنها در صورت اجبار اجرایی
رعایت حداقل تعداد بست مطابق ضوابط سازهای
خودداری از حذف بستها به منظور کاهش پل حرارتی
ایمنی سازهای دیوار همواره بر کاهش پل حرارتی اولویت دارد.
یکی از مهمترین اصول اجرای عایق، پیوستگی کامل لایه عایق در تمام پوسته ساختمان است.
هرگونه قطع شدن عایق میتواند مسیر انتقال حرارت ایجاد کند.
در هنگام اجرا باید موارد زیر کنترل شود:
عدم وجود شکاف بین صفحات
عدم ایجاد فضای خالی پشت عایق
چسبیدن کامل صفحات به زیرکار
همپوشانی مناسب در محل اتصالات
ادامه یافتن عایق در اطراف ستونها و تیرها
اجرای صحیح در کنجها و گوشهها
در عایقهای EPS و XPS وجود حتی چند میلیمتر فاصله بین صفحات میتواند عملکرد واقعی سیستم را کاهش دهد.
برای جلوگیری از این مشکل:
صفحات کاملاً به هم چفت شوند.
چهار گوشه صفحات در یک نقطه قرار نگیرند.
درزهای احتمالی با فوم پلییورتان یا مصالح مورد تأیید سازنده پر شوند.
از ایجاد درزهای ممتد در ارتفاع دیوار جلوگیری شود.
صفحات به صورت شطرنجی نصب شوند.
گاهی انتقال حرارت ناشی از نشت هوا بسیار بیشتر از انتقال حرارت از داخل خود عایق است.
بنابراین باید:
تمامی درزهای اطراف پنجرهها آببندی شوند.
محل عبور لولهها و کابلها کاملاً درزبندی شود.
درز بین قاب پنجره و دیوار با مصالح مناسب پر شود.
از ایجاد مسیرهای عبور هوا در پشت عایق جلوگیری شود.
چسب عایق باید علاوه بر مقاومت اولیه، دوام طولانیمدت داشته باشد.
چسب مناسب باید در برابر موارد زیر مقاوم باشد:
تغییرات دمایی
رطوبت
یخزدگی و ذوب
قلیاهای موجود در ملات
خزش
پیرشدگی
استفاده از چسبهای نامرغوب میتواند باعث جدا شدن صفحات عایق و کاهش شدید عملکرد حرارتی شود.
رطوبت یکی از عوامل اصلی کاهش عملکرد عایق است.
در مناطق سرد و مرطوب باید به موارد زیر توجه شود:
جلوگیری از نفوذ آب باران
استفاده از لایههای محافظ در صورت نیاز
انتخاب عایق مناسب شرایط اقلیمی
استفاده از پشم سنگ آبگریز در محیطهای مرطوب
اجرای صحیح بخاربند در محلهای مورد نیاز
پیشبینی مسیر مناسب خروج رطوبت
عایق مرطوب معمولاً ضریب هدایت حرارتی بالاتری نسبت به حالت خشک دارد.
اطراف پنجرهها و دربها از مهمترین نقاط ایجاد پل حرارتی هستند.
در این قسمتها باید:
عایق تا لبه قاب ادامه یابد.
فضای خالی پشت قاب باقی نماند.
درزها با مصالح مناسب پر شوند.
از قطع شدن عایق جلوگیری شود.
در صورت امکان از قابهای دارای شکست حرارتی استفاده شود.
اتصال صحیح اجزای مختلف ساختمان اهمیت زیادی دارد.
بهویژه در محلهای زیر باید جزئیات اجرایی به دقت رعایت شود:
اتصال دیوار و سقف
اتصال دیوار و کف
دیوار و ستون
دیوار و تیر
جانپناه بام
بالکنها
کنسولها
سایبانها
اتصالات نمای خشک
در این نقاط، پیوستگی عایق نباید قطع شود.
عبور تأسیسات از داخل پوسته ساختمان نباید باعث تخریب لایه عایق شود.
پس از نصب تأسیسات باید:
تمام حفرهها ترمیم شوند.
فضای اطراف لولهها درزبندی شود.
عایق اطراف لولههای آب گرم و کانالها تکمیل شود.
از ایجاد مسیر نفوذ هوا جلوگیری گردد.
بازرسی صرفاً نباید به اندازهگیری ضخامت عایق محدود شود.
کنترلهای ضروری شامل موارد زیر است:
نوع صحیح عایق
ضخامت واقعی
پیوستگی کامل عایق
کیفیت چسبندگی
وضعیت بستها
تعداد و فاصله بستها
عدم وجود شکستگی صفحات
عدم وجود فضای خالی
کنترل آببندی
بررسی جزئیات اطراف بازشوها
کنترل محل عبور تأسیسات
کنترل اجرای صحیح لایههای محافظ
در پروژههای حساس، استفاده از دوربین حرارتی پس از بهرهبرداری میتواند نقاط ضعف اجرا را بهخوبی مشخص کند.
برخی از خطاهای متداول که باعث افت عملکرد حرارتی ساختمان میشوند عبارتاند از:
قطع شدن عایق در محل ستونها
اجرای نامناسب اطراف پنجره
استفاده از بستهای فلزی بدون توجه به پل حرارتی
باقی ماندن درز بین صفحات
فضای خالی پشت عایق
استفاده از چسب نامناسب
مرطوب شدن عایق
سوراخ شدن عایق هنگام اجرای تأسیسات
حذف بخشی از عایق برای سهولت اجرا
عدم رعایت جزئیات نقشههای اجرایی
